Publikacje

        • JEŻYKI

        • Kwiecień 2026 r.

          „Znaczenie muzyki w rozwoju emocjonalnym i intelektualnym dziecka”.

           

          „Muzyka daje duszę wszechświatowi, skrzydła umysłowi, lot wyobraźni, a wszystkiemu życie". ( Platon)

                    Dziecko wieku przedszkolnym charakteryzuje naturalna wrażliwość na muzykę. Muzyka, jako środek niewerbalnej komunikacji posiada potężne działanie aktywizujące. Wywołuje spontaniczne reakcje emocjonalne i ruchowe. Poprzez muzykę dziecko kształci swoje zdolności i zainteresowania, uczy się prostych operacji myślowych. Muzyka uspokaja, uczy wrażliwości, rozwija zainteresowania i pozwala odkryć nowe umiejętności. Muzyka łagodzi obyczaje, rozwija wyobraźnię. Zajęcia umuzykalniające mają na celu wyzwolenie swobody psychicznej, przezwyciężenie nieśmiałości. Poprzez zintegrowane stosowanie muzyki i ruchu u dzieci realizowane są ważne cele wychowawcze, edukacyjne i ogólnorozwojowe. Zasady stosowane na zajęciach oraz uporządkowana forma ćwiczeń wzmacniają w dziecku poczucie bezpieczeństwa i własnej wartości, kształtują jego wrażliwość i empatię, poprawiają samopoczucie, wpływają pozytywnie na zachowanie.

          Rodzice często marzą o tym, by ich pociecha grała na jakimś instrumencie. I słusznie, bo obcowanie z muzyką doskonale wpływa na rozwój dziecka. Bez względu na to, jak będzie wyglądać przyszłość dziecka dobrze jest zadbać o to, by od najwcześniejszych lat miało regularny kontakt z muzyką.                                                                Zdaniem naukowców z Amerykańskiego Towarzystwa Wspierania Nauki, wszystkie dzieci rodzą się ze słuchem absolutnym. Dlaczego więc umiejętność bezbłędnego rozróżniania dźwięków jest tak rzadka wśród dorosłych? Według badaczy ta cudowna zdolność z czasem zanika, bo ... dzieci  z niej nie korzystają. Jeśli chcesz, by twoje dziecko nie straciło tego daru, zadbaj o to, by robiło z niego użytek. Pobudzaj jego mózg do pracy poprzez zabawy muzyczne, naukę śpiewu lub grę na instrumencie. Jeżeli zrobisz to, gdy ma 4 - 7 lat, jest szansa, że ocalisz jego słuch absolutny  i dziecko będzie mogło cieszyć się nim przez całe życie. 

          Słuch absolutny przyda się dziecku nie tylko na lekcjach muzyki. Pomoże mu także w nauce języków obcych: jedynie właściciel wrażliwego muzycznie ucha jest w stanie nauczyć się mówić w obcym języku niemal jak prawdziwy native speaker, czyli bez zdradzającego obcokrajowca akcentu.

          Jakie korzyści daje muzyka?

          Muzyka uspokaja lub pobudza, rozwesela albo nastraja refleksyjnie... Jednym słowem, wpływa na nasze uczucia. To jednak nie wszystko. Badania nad wpływem muzyki na organizm człowieka wciąż trwają i przynoszą nowe odpowiedzi.

          Muzyka moze pomagać w nauce. Dźwięki o wysokiej częstotliwości pobudzają mózg, a rozluźniają ciało. To stan,    w którym świetnie przyswaja się wiedzę. Dzieci stymulowane muzycznie lepiej się uczą. Osiągają lepsze wyniki      w czytaniu, poznawaniu języków obcych i w matematyce. Są też bardziej kreatywne, twórcze. Maluch, który regularnie obcuje z muzyką jest bardziej pewny siebie. Ma wyższą samoocenę i poczucie, że wyróżnia się czymś na tle rówieśników. Muzykowanie pomaga sobie radzić ze stresem. Dziecko, które uczy się gry na instrumencie przełamuje tremę, występując przed rodzicami lub prezentując się na lekcji przed nauczycielem.

          Systematycznie prowadzone zajęcia umuzykalniające mają ogromny wpływ na rozwój dziecka. Muzyka jest doświadczeniem uniwersalnym, możliwym i dostępnym dla każdego, bo przecież ruch wpisuje się w naturę i potrzeby dziecka, działa aktywizująco i wzmacniająco. Aby działania były twórcze i pobudzające, muszą integrować różne treści i formy działania z odpowiednio dobranymi pomocami dydaktycznymi. Bogata stymulacja wszystkich zmysłów jest najlepszą drogą do rozwoju intelektu dziecka, jego sprawności ruchowej oraz sfery emocjonalnej. Muzyka to nie tylko dźwięki, ale przede wszystkim sposób na rozumienie świata poprzez rytm i melodię, aktywizująca fantazję i procesy wyobrażeniowe. Muzyka nie tylko bawi, ale jest również skutecznym narzędziem dydaktycznym, dlatego warto zadbać, aby już od najmłodszych lat zaszczepiać w dzieciach zamiłowanie do muzyki.

           

           

           

          Marzec 2026 r.

          Książka jest wszystkim

          Dzisiejszy świat został zdominowany przez obraz. Wszelkie informacje są podawane za jego pomocą. Dziecko stale jest narażone na kontakt z różnego rodzaju mediami i za często sadzane przed ekranami. Niewiele pozostaje tu miejsca na wyobraźnię… niestety. Dlatego warto jak najczęściej sięgać po książkę i uczynić z niej przyjaciela na całe życie. Podpowiadamy, jak zachęcić dziecko do lektury i wskazujemy zalety płynące z czytania.

          Czytajcie, czytajcie, czytajcie. Możecie podarować swoim podopiecznym piękny prezent... Co więc daje czytanie książek?

          Pobudza wyobraźnię

          Wyobraźnia jest niezwykle istotnym elementem naszego rozwoju. Pojawia się około trzeciego roku życia dziecka Książka jest wszystkim w wyniku rozwoju sieci neuronalnej mózgu. Pobudza kreatywność, rozwija umiejętność twórczego myślenia i myślenie analityczne, pomaga w szukaniu rozwiązań problemów, odnajdywaniu przyczyn różnych sytuacji i prognozowaniu ich skutków, pozwala odkrywać powody naszych lęków, smutków, wzmacnia empatię i współodczuwanie… Jakże to dużo niesamowicie ważnych umiejętności, które są nam potrzebne w dorosłym życiu! Już sam proces czytania dziecku książek pobudza wyobraźnię, ponieważ siłą rzeczy wyobrażamy sobie świat, o którym słyszymy, w głowie malują nam się przeróżne obrazy. Dodatkowo możemy jako nauczyciele, rodzice jeszcze bardziej rozwijać wyobraźnię dziecka przy okazji wspólnego czytania. W jaki sposób? Po pierwsze poprzez rozmowę. Możemy rozmawiać o tym, co zostało przedstawione w danym tekście, wspólnie to analizować, pozwalać dziecku przedstawiać swoje odczucia, refl eksje. Prowokować do zadawania pytań. Możemy też zastanawiać się nad alternatywnymi scenariuszami… Co by było, gdyby? Możemy tworzyć dalsze ciągi poznanych historii – przecież zawsze rodzi się w głowie pytanie, jak potoczą się losy tej czy innej bohaterki/bohatera, gdy doczytujemy ostanie słowa opowiadań. Możemy tworzyć wspólnie ilustracje do książek. Możemy organizować krótkie przedstawienia na podstawie poznanych treści, wykorzystywać różne gadżety, wymyślić i zaśpiewać razem piosenkę. Możliwości jest wiele, a pięknych książek jeszcze więcej! Wymaga od dziecka skupienia uwagi. Jeśli będziemy czytać dzieciom regularnie, po kilkanaście minut, codziennie, z całą pewnością zaowocuje to wzmocnieniem koncentracji, pozwoli wypracować lepszą uwagę słuchową. Czytanie może stać się punktem wyjścia do wplecenia różnych ciekawych zabaw słuchowych. Można wybrać sobie słowo klucz z opowiadania i wymyślić do niego rym, można przeczytać kawałek opowiadania rytmicznie, a dziecko spróbuje to zrobić razem z nami lub powtórzy za nami. Przeczytajmy jedno zdanie szeptem – kto usłyszał, kto powtórzy? Zawieśmy głos na kilku ostatnich słowach zdania – jak ono może się skończyć? Czytanie może być, a nawet wiem, że jest, świetną zabawą.

          Kształtuje kompetencje językowe i komunikacyjne

          Mowa to przede wszystkim nadawanie i rozumienie. O tym, że czytanie rozwija rozumienie, wspomniałam już wcześniej. Umiejętność czytania ze zrozumieniem towarzyszy nam na co dzień. A jak wiadomo, trening czyni mistrza. Żeby mieć pewność, że dziecko nas słucha i rozumie czytane treści, angażujmy je cały czas w ten proces. Przerywajmy czytanie, zadawajmy krótkie pytania. Wracajmy do tego, co przeczytaliśmy (kilka słów, zdań, stron – w zależności od wieku) wcześniej: A pamiętasz, gdzie on pojechał? Co zrobił? Podczas takich działań trenujemy pamięć, wzmacniamy mózg dziecka, stwarzamy okazję do tworzenia nowych synaps oraz poprawiania funkcjonowania tych, które już są. Niech pytania zmuszają do logicznego wnioskowania i podejmowania refl eksji. Bo poza tym, że rozwijamy rozumienie tekstu, to możemy też wpływać na lepsze poznawanie świata, kształtować inteligencję emocjonalną. Książki są źródłem wiedzy o przeróżnych sytuacjach społecznych, emocjach, poznajemy bohaterów, a każdemu z nich towarzyszą różnorodne uczucia. Możemy z nimi sympatyzować, rozwijać empatię, możemy także uczyć się krytycyzmu wobec zachowań, które są złe. Oczywiste jest, że czytanie wzbogaca słownik czynny dziecka. Pociechy uczą się nowych słów, terminów. Pamiętajmy o tym, że jeśli pojawia się jakieś nowe pojęcie, musimy je wytłumaczyć. Poza nauką pojedynczych słów budujemy oczywiście umiejętność tworzenia ładniejszych, pełniejszych, bogatszych zdań. Język składa się z kilku podsystemów: fonetyczno-fonologicznego, semantyczno-leksykalnego, fl eksyjno-składniowego. Czytanie rozwija kompetencje w zakresie każdego z nich.

          Rozwija skupienie, koncentrację, uwagę słuchową

          Wszystkie trzy umiejętności, które wymieniłam wyżej, są tymi bazowymi, potrzebnymi dziecku w procesie owocnego uczenia się. W placówkach edukacyjnych zdecydowaną większość wiedzy nauczyciel przekazuje uczniom słownie. Dziś jesteśmy przebodźcowani. Wszyscy, zarówno dorośli, jak i dzieci. I nawet jeśli rozważnie dozujemy naszemu dziecku kontakt z mediami, to bilbordy, reklamy atakują nas na każdym zakręcie. Nasz świat i nasza codzienność są szybkie i głośne. Książka pozwala zwolnić

          Co jeszcze?

          Zróbmy z czytania nasz piękny, wspólny rytuał. Wieczorem, tuż przed zaśnięciem, połączmy to z czasem przytulania i serdecznych słów. Wybierajmy dobre, mądre, ale też atrakcyjne dla dzieci książeczki. Nie omieszkam napomknąć, iż jeśli chodzi o książki dla starszych dzieci, nie bałabym się klasyków. Takie książki jak „Dzieci z Bullerbyn”, seria o Pippi Pończoszance, „Mała księżniczka” czy wspomniane powyżej wiersze naszych mistrzów Brzechwy i Tuwima są absolutnie ponadczasowe. Nie zapomnijmy o tym, że dziecko uczy się poprzez przykład i czerpie wzorce, patrząc na swoją mamę i swojego tatę. Starajmy się zadbać o to, żeby częściej widziało nas z książką, a nie z telefonem w ręku. Możemy być pewni, że pięcio- czy sześciolatek oznajmi pewnego dnia, że skoro tata cały czas coś robi na telefonie, to on też chce. Bądźmy naprawdę czujni. Zabierajmy dzieci do księgarni, biblioteki, załóżmy kartę biblioteczną. Jest mnóstwo pięknych kawiarni, w których można zjeść pyszne ciastko, a z półki ściągnąć książkę. Załóżmy biblioteczkę w domu. Można numerować i podpisywać książeczki jak w bibliotece, można także zaprojektować i wykonać piękny ekslibris. Na pewno każdemu spodoba się posiadanie własnej pieczątki i podbijanie nią książeczek. Zabierajmy dzieci na wydarzenia związane z książkami, jak np. organizowane w większych miastach targi książek, na których można spotkać ukochanego autora

          Luty 2026 r.

           

          Wpływ  zabawy na rozwój dziecka w wieku przedszkolnym.

          Zabawa towarzyszy człowiekowi już od najwcześniejszego okresu życia. Prawdziwa zabawa, czyli taka która jest stworzona przez dziecko od początku do końca występuje w wieku przedszkolnym, który czasami określany jest po prostu wiekiem zabawy.                                                                                                                                         

          Zabawa jest bardzo ważnym elementem życia, naturalnym zjawiskiem, które jest oparte na własnej aktywności,a także w różnych formach towarzyszy człowiekowi przez całe życie.

          We współczesnej psychologii podkreśla się następujące aspekty zabawy

          - zabawa jako swoista i podstawowa forma działalności dziecka jest zjawiskiem społecznym. Powstaje i rozwija się pod wpływem otoczenia i własnej działalności dziecka, kierowanej przez wychowawcę, rodziców czy opiekunów;

          - zabawa zmienia się i kształtuje zależnie od warunków, w jakich dziecko się wychowuje. Zależnie od tych warunków zmienia się i tematyka, i treść zabawy, jakkolwiek forma może pozostać ta sama.

          - zabawa dziecka jest odzwierciedleniem poznawanej przez nie rzeczywistości.

          Rola zabawy w wieku przedszkolnym jest niezwykle istotna , ponieważ:

          - zabawa jest istotnym czynnikiem wpływającym na rozwój fizyczny dziecka;

          - poprzez zabawę dziecko poznaje świat, w którym żyje, uczy się go rozumieć, uczy się dostrzegać różnice między rzeczywistością a wyobraźnią a fantazją;

          - zabawa jest czynnikiem kształtującym sprawność i umiejętności dziecka (sprawności manualne, koordynację wzrokowo-ruchową, umiejętności odróżniania i poznawania kształtów, barw, wielkości przedmiotów, rodzaju materiału, z którego są zrobione);

          -  zabawa rozwija u dziecka myślenie przyczynowo -  skutkowe;

          - aktywność zabawowa ma zawsze zabarwienie emocjonalne, towarzyszy jej uczucie przyjemności, zadowolenia z osiągniętego rezultatu, poczucie satysfakcji itp.;

          - dzięki zabawie dziecko uczy się współżycia z innymi dziećmi, podporządkowuje się przepisom i prawidłom obowiązującym w grupie, rozwija swoje uczucia społeczne;

          - zabawa jest także jednym z ważnych czynników wychowania moralnego.

          Aktywność dziecka znajduje najbardziej swobodne, naturalne ujście w zabawie, gdyż ze względu na swoją strukturę, treść i wykonanie zabawa jest najbardziej zgodna z całą strukturą psycho- fizyczną i treścią, która wypełnia życie dziecka w wieku przedszkolnym. W zabawie znajdują ujście uczucia i  pragnienia dziecka. Emocjonalna pobudliwość, niezróżnicowanie oraz żywość wyobraźni i przeżyć pozwalają dziecku, nawet przy małych środkach, na zorganizowanie wspaniałego działania dramatycznego. Właściwość wyobraźni dziecięcej pozwala różne przedmioty uczynić w czasie zabawy przedmiotem jednakowych przeżyć; np. wyobrażać dziecko mogą – i lalka, i patyczek owinięty gałgankiem i poduszeczką. Zabawa daje dziecku tę pełnię życia, której ono potrzebuje: jest dla niego i pracą, i myśleniem, i twórczością, i realizmem i fantazją, i odpoczynkiem, i źródłem radości. Aktywność zabawowa dziecka odgrywa bardzo ważną rolę w jego życiu; tą drogą poznaje rzeczywistość, dzięki niej kształtują się fizyczne i umysłowe jego funkcje, zdolności ruchowe, spostrzeganie, pamięć, wyobraźnia oraz myślenie i mowa. Rozwój mowy i myślenia dziecka odbywa się w trakcie rozwoju jego działalności, wpływając ze swej strony na dalszy rozwój działalności. Rozwój umysłowy dziecka jest więc ściśle związany z całokształtem jego działalności, której główną formą w wieku przedszkolnym jest zabawa. Dlatego dla rozwoju umysłowego dziecka ważne jest również to, jak się ono bawi .

          Zabawy dzieci są bardzo różnorodne. Można je klasyfikować według rozmaitych kryteriów, formalnych lub treściowych.

          W zależności od poziomu własnej aktywności dziecka wyróżniamy zabawy swobodne lub dowolne – podejmowane z inicjatywy dziecka i całkowicie samodzielnie oraz zabawy kierowane przez matkę, rodzeństwo lub nauczycielkę w przedszkolu.

           Zależnie od liczby dzieci biorących udział w zabawie wyodrębniamy zabawy indywidualne lub samotne oraz zabawy grupowe.

          Ze względu na poziom uspołecznienia dzieci można wskazać trzy rodzaje zabaw dziecięcych przebywających w grupie: równoległe ( dzieci bawią się obok siebie, lecz nie ze sobą, wymieniając co najwyżej zabawki czy nawiązując kontakt słowny), zabawy zbiorowe ( dzieci bawią się wspólnie, lecz nie dzielą między siebie ról i funkcji), zabawy zespołowe (podporządkowane wspólnemu celowi, z przydziałem ról,  zadań. Dzieci też mogą bawić się same (zabawy samotne, indywidualne), gdy nie mają w domu towarzystwa rówieśników lub rodzeństwa.

          W zależności od przebiegu zabawy, czyli struktury czynności składających się na daną zabawę, możemy wyróżnić zabawy o różnym stopniu uporządkowania elementów w czasie i przestrzeni: od zabaw chaotycznych i otwartych (bez wyraźnego początku i końca) do planowanych i zamkniętych.

          Zasadnicza rola zabaw w rozwoju dziecka przedszkolnego polega na tym, że rozwijają one jego sferę duchową, poznanie i myślenie, rozwijają jego pamięć – dziecko łatwiej i szybciej zapamiętuje i utrwala materiał, którym operuje w zabawie. W zabawie także formują się mechanizmy kierujące zachowaniem się, postępowaniem dziecka. W zabawie dziecko uczy się również oceniać stosunki społeczne z innymi, poznawać je i rozwiązywać problemy wywołane przez te stosunki, oceniać, jakie formy współżycia z innymi są najlepsze. Zabawa dziecka jest tą formą działalności, która wzbogaca motywy dziecka o nowe, społeczne, specyficzne dla człowieka treści.

          Zabawa jest warunkiem prawidłowego rozwoju i najlepszą formą nauki dla dzieci w wieku przedszkolnym. 

           

           

           

           

           

           

          Styczeń 2026 r.

          „Praca z dobrym tekstem literackim”

          Dziecko w wieku przedszkolnym jest wrażliwe na wszystkie formy sztuki, a na jego psychikę szczególnie silnie oddziałuje literatura piękna. O jej roli wypowiada się Maria Tyszkowa:

          „ Dzięki przeżyciom doznawanym w wyniku kontaktu z dziełem literackim czytelnik rozwija swoje możliwości poznawcze, inne niż te, które kształtują się w procesie przyswajania wiedzy. Chodzi bowiem o poznanie intuicyjne, o zdolność rozumienia ludzkich problemów, dobra, piękna, bez konieczności werbalizowania doznań i żmudnego ich analizowania. Poznanie takie ma charakter „całościowy, symboliczny i jest niezmiernie ważne w warunkach współżycia z innymi ludźmi i w ich rozumieniu kultury”.

          Wychowawcze możliwości literatury dla dzieci są bardzo duże, składa się na to wiele przyczyn związanych z właściwościami tego wieku, a m.in. do naśladownictwa, identyfikowania się z postaciami literackimi, szybkim rozwojem mowy i myślenia, aktywnością poznawczą i zabawową, wrażliwością emocjonalną, intensywnością w poznawaniu i przeżywaniu świata, a jednocześnie niepodważalnym autorytetem osób dorosłych – rodziców i wychowawców. Kontakt z książka nie jest jednak tak naturalną potrzebą dziecka, jak zabawa, różne formy aktywności ruchowej, poznawczej czy werbalnej. Rozbudzanie takich potrzeb wymaga pewnych wzorców, których dostarczyć może przede wszystkim środowisko rodzinne i przedszkolne. Rodzice i wychowawcy mogą od najwcześniejszych lat, w sposób świadomy i systematyczny kształtować nawyki stałego obcowania z książką i sięgania po dobre czasopisma. Budzenie motywacji czytelniczych to niewątpliwie podstawowy cel różnorodnych zabiegów w pracy przedszkola w dziedzinie wychowania literackiego.

          Stałe kontakty ze starannie dobranymi utworami literackimi z zakresu poezji i prozy – piękna książką zawierającą obok tekstu literackiego prawdziwie  artystyczna ilustrację, budzą wrażliwość estetyczną dziecka, a jednocześnie sprzyjają rozwijaniu jego postaw twórczych, wyzwalaniu form ekspresji słownej, plastycznej, i in.

          Wychowawcze możliwości literatury dotyczą także rozwoju intelektualnego. Udostępniane dzieciom teksty ukazują znane im sprawy w nowym świetle, w logicznym porządku przyczyn i skutków opisywanych wydarzeń. Kontakt z literaturą poszerza możliwości poznawania świata, ludzkich losów i obyczaju w perspektywie historii i przestrzeni innych lądów i krajów, pozwala na uczestnictwo w wydarzeniach niedostępnych własnym doznaniom i obserwacjom. Treść utworu literackiego i ilustracje w książkach ułatwiają tworzenie wyobrażeń o sprawach i miejscach niedostępnych codziennym doświadczeniom dziecka. W ten sposób obcowanie z książką zaspokaja potrzebę informacji i wzbogaca zasób wiadomości, utrwalając zarazem te wiadomości, które dziecko zdobyło w toku obserwacji otaczającego je świata przyrody i społeczeństwa.

          Starannie dobrane utwory literackie ukazują ich odbiorcom wzory pięknej polskiej mowy. Utrwalone w pamięci fragmenty tekstów stają się przykładem poprawnego języka i mogą mieć wpływ na doskonalenie funkcji mowy pod względem gramatycznym i dźwiękowym, na wzbogacenie zasobu pojęć i słów, na rozwój umiejętności komunikatywnej wypowiedzi i doskonalenie stylu. Kontakt z książką i ilustracją aktywizuje myślenie, procesy porównywania, analizowania, szukania przyczyn i skutków, wyciągania wniosków, tworzenia elementarnych pojęć, sprzyja ćwiczeniom pamięci, uwagi i skomplikowanych operacji myślowych. Potwierdza to szerokie zastosowanie serii obrazków, opowiadań i wierszy do celów diagnostycznych.

          Utwór literacki wpływa na sferę emocjonalną dziecka. Świadczy o tym, między innymi, jego niezmiernie żywa reakcja, kiedy słucha opowiadania, śmieje się i płacze, nieruchomieje w momentach napięcia. Ma to duże znaczenie w wychowaniu społecznym. Oddziałując tak silnie na uczucia, ukazując  postacie bohaterów, z którymi dzieci chętnie się identyfikują, przykłady społecznych stosunków, konfliktów i wyborów, książka pozwala lepiej zrozumieć innych ludzi i zachodzące między nimi interakcje. Baśnie przedstawiają problemy dobra i zła w sposób uproszczony, zrozumiały dla dzieci – sierotka jest dobra i pracowita, czarownica jest zła i podstępna; dobro jest nagradzane, zło karane. Opowiadania bardziej realistyczne, współczesne, sprzyjają procesowi utożsamiania z losami bohaterów. Zaspokaja to potrzebę wzorów zachowań i poczucia społecznych więzi. Problemy wychowania moralnego poprzez działa sztuki i literatury były i są przedmiotem wielu sporów i dyskusji. Nie mniej jednak, utwór literacki w większym stopniu niż sztuka plastyczna, film czy teatr pozostawia pole swobodnej grze wyobraźni i stwarza możliwość własnej twórczej interpretacji odbieranego dzieła. Słuchając czytanego tekstu dziecko kreuje postacie bohaterów, ich losy, tworzy własne wyobrażenia przedstawianych wydarzeń. Takie rozbudzanie wyobraźni dziecka, uruchamianie jego możliwości kreacyjnych i interpretacyjnych – to jeszcze jedna istotna funkcja literatury.

          Polska literatura dziecięca, odkąd powstała, odgrywała bardzo ważną rolę społeczną. Umacniała i rozwijała uczucia przywiązania do rodzinnej ziemi, budziła świadomość narodową, wzbogacała kulturę językową. Wymienione tu funkcje pełni także obecnie, nawet w tym najwcześniejszym okresie czytelnictwa. Wśród utworów dla dzieci wiele jest pozycji, które ukazują piękno polskiej przyrody i obyczaju. W przedszkolach ciągle żywe są książki Marii Konopnickiej, a szczególnie baśń „Na jagody”, wybrane utwory ze zbiorku „Co słonko widziało”. Piękne są także kołysanki ze zbiorku „Chodzi, chodzi Baj po ścianie”, na które złożyły się utwory Józefa Czechowicza, Kazimiery Iłłakiewiczówny, Ewy Szelburg – Zarembiny i teksty ludowe. W sposób zrozumiały piszą wybitni polscy poeci: Jerzy Ficowski, Tadeusz Kubiak, Joanna Kulmowa, Anna Świrszczyńska. Piękne wiersze i opowieści dla dzieci tworzą Agnieszka Galica i Mirosława Woźniak. Wiele utworów wzbudza  zainteresowanie przyrodą. Szczególnie lubiane przez przedszkolaków są utwory Hanny Zdzitowieckiej i Stefanii Szuchowej – „Od wiosny do wiosny”. Inne skłaniają do wesołej zabawy i liczenia, jak utwory Olgi Siemaszkowej, czy Heleny Bechlerowej.

          Wspomniane możliwości pracy z książką niewątpliwie sprzyjają kształtowaniu uczuć i wrażliwości estetycznej, rozwojowi mowy i myślenia. Należy także podkreślić role literatury dziecięcej w przygotowaniu dzieci do nauki czytania, a miedzy innymi we wzbogacaniu słownika dzieci. Na literaturze opiera się proces wyrabiania umiejętności poprawnego formułowania wypowiedzi pod względem gramatycznym, doskonalenia dźwiękowej formy wypowiedzi, zachęcania do swobodnego, komunikatywnego wypowiadania się, wyrabiania pozytywnego, emocjonalnego stosunku do książki jako jednego z podstawowych czynników kształtujących motywacje do nauki czytania.

          Utwory literackie można spożytkować także jako materiały do ćwiczeń wyrabiających gotowość do nauki czytania, m.in. do ćwiczeń słuchowych i fonematycznych – wyodrębniania wyrazów w zdaniu, dźwięków w wyrazie, pojmowania znaczenia symbolu graficznego.

          Metody słowne, takie jak: słuchanie utworów literackich, opowiadanie ich treści, rozmowa, pogadanka, powinny przeplatać się z metodami aktywizującymi, do których w tym przypadku możemy zaliczyć: dramę, pantomimę, pedagogikę zabawy, aktywność ruchową, gry i zabawy integracyjne, gry planszowe oparte na treści wybranych utworów. W przedszkolu, w związku ze zbiorowym charakterem zajęć i zabaw, należy zadbać o stworzenie warunków do częstych, bardziej bezpośrednich kontaktów dziecka z książką. Służą temu „kąciki książki”. Udział licznej grupy rozprasza uwagę dzieci, a stopień zaciekawienia lekturą jest różny. Wystarczy, że kilkoro dzieci znużyło się słuchaniem i już odwrócona zostaje również uwaga pozostałych. Wymaga to od nauczycieli znacznego wysiłku przy doborze i stosowaniu właściwych metod przekazywania tekstu.

          Niewątpliwie jednak literatura dla dzieci jest ważnym narzędziem ich edukacji, socjalizacji oraz rozwoju moralnego i emocjonalnego.

          Grudzień 2025 r.

          Znaczenie literatury w rozwoju dziecka.

                                     „Książka to mędrzec łagodny i pełen słodyczy, który puste życie napełnia światłem,                                       a puste serca wzruszeniem”. (Kornel Makuszyński)

          Walory edukacyjne książki i jej rola w rozwoju dziecka są niekwestionowane.  Poprzez lekturę poszerzane są horyzonty intelektualne dziecka. Literatura jest  źródłem nowych doświadczeń, zaspokaja ciekawość poznawczą dziecka, rozbudza ją i dalej stymuluje. Systematyczny kontakt z tekstem literackim umożliwia dziecku lepsze zrozumienie siebie samego oraz swoich rówieśników. Jest znakomitym źródłem wiedzy o otaczającym świecie. Kontakt z fikcją literacką rozwija u młodego czytelnika wyobraźnię i kreatywność, jest wzorem poprawnego stylu oraz języka, uczy pięknego wyrażania myśli i uczuć, poszerza zasób leksykalny dziecka Nade wszystko jednak, obcowanie z książką stanowi źródło olbrzymiej przyjemności. Początkowo książka w rękach dziecka jest tylko pewnego rodzaju zabawką – przedmiotem manipulacji. Dziecko przewraca kartki, obraca książkę w różne strony, robi z niej domek lub daszek, a nawet rwie kartki lub rysuje po nich grube, niecierpliwe kreski. Stopniowo zaczyna interesować się obrazkami, wodzi po nich palcem, wymawia nazwy zaobserwowanych przedmiotów. Zainteresowanie to jest jednak zmienne i krótkotrwałe. Dopiero osoba dorosła (rodzic, nauczyciel, terapeuta) może zainteresować dziecko treścią książki, przekazując mu tekst w sposób sugestywny, odwołujący się do jego uczuć i wyobraźni. Książka wprowadzana w atrakcyjny sposób, gdy ilustracje i słowa tekstu łączą się z działaniem, zaczyna zajmować coraz więcej miejsca w życiu małego dziecka.  Warto, aby wspólne czytanie stało się rytuałem – stałym elementem codzienności. Podczas czytania bowiem maluch uczy się skupiać uwagę, rozpoznawać i określać osoby i przedmioty z książki, a także nazywać czynności. Zaczyna interesować się konkretnymi znakami (np. literami w swoim imieniu) i próbuje je rysować. Wiek przedszkolny to czas najgwałtowniejszych zmian w  rozwoju dziecka. Zmienia się jego zachowanie, sposób myślenia i zapamiętywania różnych zdarzeń, a emocje i forma ich wyrażania wpływają na jego reakcje i kontakt z otoczeniem. Umiejętność sprawnego poruszania się, poprawa koordynacji, zrozumiała mowa i poczucie odrębności jako jednostki, uruchamiają naturalną potrzebę samodzielności. Dynamiczny rozwój mózgu prowokuje natomiast potrzebę poznawania nowych rzeczy i sytuacji. Dziecko zaczyna traktować książkę zgodnie z jej funkcją. Wprawdzie nie umie jeszcze czytać, ale z uwagą ogląda ilustrację i potrafi już uchwycić jej istotny sens – zachodzące związki między widzianymi osobami, przedmiotami. Rośnie również stopniowo rola tekstu. Podczas wspólnej lektury znajomego tekstu, dziecko zaczyna śledzić go wzrokiem i „wyręczać” w czytaniu dorosłego, co jest świetnym przygotowaniem do samodzielnego czytania. Coraz ważniejsza staje się treść utworu i postacie bohaterów, ich losy, zawiązujące się konflikty, przygoda, jej szczęśliwe zakończenie. Ilustracje mogą wzbogacać tekst, ale nie są już ich nieodłącznym, koniecznym elementem.

          Wartość czytania książek dzieciom  w wieku przedszkolnym:

            • Czytanie książek rozwija myślenie, pamięć i mowę dziecka;
            • Poprzez czytanie dziecko zdobywa wiedzę o sobie i o otaczającym je świecie oraz rozwija kompetencje poznawcze;
            • Książki pomagają dzieciom poznać i nazwać emocje swoje i innych osób, a także rozróżniać świat zewnętrzny od świata odczuć i wrażeń;
            • Czytanie uczy wyrażania emocji i radzenia sobie z nimi;
            • Czytanie jest dla dziecka czasem relaksu i reguluje emocje z całego dnia;
            • Bohaterowie książek dają dzieciom nowe wzory osobowe oraz wskazówki, jak postępować w różnych sytuacjach;
            • Czytanie rozwija kreatywność i wyobraźnię dziecka, uczy wyciągania wniosków, porównywania faktów i znajdowania rozwiązań;
            • Książka jest świetnym pretekstem do rozmowy z dzieckiem i wyprawy do miejsc związanych z jej tematem;
            • Książki pomagają oswoić trudne tematy, uczą komunikować potrzeby i pokonywać lęki.                         

          Podsumowując, regularny kontakt z książką jest nieocenionym wsparciem w procesie wychowania i stymulowania rozwoju młodego człowieka, a rola rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zamiłowania do literatury jest fundamentalna.

           

          Listopad 2025 r.

          Emocje i motywacje

          Emocje i motywacje, jak mogą przekładać się na nowoczesne zarządzanie oświatą? Spróbuję zagłębić się w ten problem i przedstawić go z mojego punktu widzenia. Dążymy dziś do ulepszania i modernizacji polskiej oświaty. Założenia reformy mówią o konkurencyjności w oświacie. śzkoły mają się udoskonalać pod każdym względem, wprowadzać nowe rozwiązania, być przyjazne dla uczniów i dawać lepsze przygotowanie do życia. Jak tworzyć nowoczesną dobrą szkołę i jakie czynniki wpływają na jej jakość?

          Czynników tych jest wiele i począwszy od nauczycieli ich osobowości, kreatywności, poprzez nowoczesne programy, wyposażenie i całą politykę oświatową aż po Unię Europejską włącznie. Spośród wielu bardzo ważnych aspektów zainteresowało mnie tworzenie klimatu szkoły. Myślę, że jest to niezwykle ważki problem i jak okazało się na jednym z ćwiczeń, tworzenie dobrego klimatu w dużej mierze decyduje o osiąganiu sukcesu danej placówki. Atmosfera jaka jest w szkole zależy tylko i wyłącznie od ludzi, którzy ją tworzą. Będą to uczniowie, nauczyciele, rodzice i dyrektor jako koordynator całokształtu poczynań wszystkich tych jednostek. Uczestnicy życia szkolnego mają różne prawa i obowiązki, muszą też współdziałać ze sobą w celu realizacji wytyczonych zamierzeń. Każdy z nich pokonuje ciągle jakieś trudności, wykonuje zadania, odnosi sukcesy lub porażki. Towarzyszą temu różnego rodzaju zachowania. Uczeń chce lub nie chce uczyć się czegoś. Nauczyciel wykonuje swoje zadania mniej lub bardziej ciekawie dla ucznia, dokonuje jego oceny mniej lub bardziej sprawiedliwie, karze i nagradza. Ten z kolei reaguje na nie w swoisty dla siebie sposób. Nauczyciel oceniony jest przez dyrektora, który egzekwuje pewne poczynania,wszystkich oceniają rodzice i środowisko itd. Jest to suma ludzkich działań, wzajemnych oddziaływań i zależności, czyli cały ludzki potencjał. Ludzkie działanie jest niezwykle skomplikowanym mechanizmem, którym kierują emocje i motywacje. Nasze życie polega na ciągłym dokonywaniu wyborów. U podłoża większości decyzji zawsze leżą emocje, nawet jeśli decyzje i wybory wydają się obiektywne i emocjonalnie obojętne.

          Emocje pozwalają nam regulować swoje stosunki z otoczeniem. Ważną rolę pośredniczącą w regulacji odgrywają procesy emocjonalne. Odzwierciedlają one stosunek człowieka do świata a jednocześnie są motorem ludzkiego działania i mają wpływ na poziom energii. Podstawową cechą emocji jest zmiana ogólnego pobudzania od stanu obojętności do ekstazy, szału, paniki i w drugą stronę do obniżania pobudzania po smutek, apatię aż do skrajnej relaksacji. Mówi się o zabarwieniu emocjonalnym:


          dodatnim, które charakteryzuje rozkosz, przyjemność, zadowolenie i to wskazuje tendencje do podtrzymywania danej aktywności np. uczeń otrzymał dobry stopień z plastyki i wyraża chęć kontynuacji tej pracy;


          ujemnym, które charakteryzuje cierpienie, przykrość, niezadowolenie i to wskazuje nam tendencje do przerwania aktywności, np. uczeń notorycznie otrzymuje złe oceny z jakiegoś przedmiotu, może to doprowadzić do zupełnego wycofania się, ucieczki z lekcji itp.

          Emocje powstają pod wpływem bodźców. Na ogół bodźce bardzo silne i nagłe wywołują emocje ujemne - gniew, strach. Bodźce słabe wywołują emocje dodatnie. Źródłem emocji mogą też być oczekiwania co do zdarzeń oraz wyników własnej działalności, ściślej rzecz biorąc to rozbieżności między oczekiwaniem a rzeczywistością. Osiągnięcie oczekiwanego rezultatu wywołuje emocje dodatnie, nieosiągnięcie - ujemne. Cechy emocji dodatniej mogą być zawarte w tendencji motywacyjnej.

          Motywacja - to słowo często używane przez nauczycieli, mówią oni, że dziecko ma lub nie ma motywacji do nauki! Co zatem oznacza motywacja? - To siła poruszająca do działania i ukierunkowująca je na określone cele. W motywacji występują takie zjawiska jak: chęć, zamiar, pragnienie, życzenie. T. Tomaszewski motywem nazywa "stan wewnętrznego napięcia". Zadania wynikają z konieczności zaspokajania jakieś potrzeby lub związane z określonymi potrzebami. Motywy mają wpływ na przebieg procesów poznawczych, a zwłaszcza na spostrzeganie, na przebieg procesów myślowych i pamięci. Motywacja podobnie jak emocje, może być dodatnią lub ujemną. Dodatnia występuje w momencie gdy jednostka pragnie coś osiągnąć. Ujemna - gdy trzeba czegoś uniknąć (niechęć, obawa). Osiąganie celu może być wynikiem działania kilku motywów np. pragnienie prestiżu - chęć dominowania - poczucie bezpieczeństwa - dążenie do sukcesu.

          Sprawność działania człowieka zależy od siły motywacji lub jej natężenia. Osoba wykonująca pracę prostą, jak np. podlewanie kwiatów, wywiąże się z niej dobrze niezależnie od poziomu motywacji. Natomiast wzrost motywacji może wpłynąć na rezultaty pracy intelektualnej, osłabia ją i zmniejsza jej efekty. Nie przeszkadza natomiast w wykonywaniu prostych czynności. Jest to zależność, pomiędzy natężeniem motywacji, a sprawnością działania, która została ujęta poprzez Yerkesa i Dodsona:


          W miarę wzrostu natężenia motywacji sprawność działania wzrasta do pewnego poziomu, po czym zaczyna spadać, a przy bardzo wysokim natężeniu motywacji sprawność jest niska.


          W rozwiązywaniu zadania łatwego największą sprawność osiąga się przy wysokim poziomie motywacji a w rozwiązywaniu zadań trudnych przy niskim poziomie motywacji.

          Pewien stopień trudności zadania, wymagający wysiłku nie przekraczającego możliwości ucvznia, zwiększa motywację pobudzającą go do działania. Przy dużych trudnościach uczeń może zahamować swoją działalność, bo czuje się zagrożony. Sytuacja taka wpływa na obniżenie motywacji do dalszej pracy.

          Powyższe rozważania teoretyczne wskazują na to, iż emocje i motywacje mają ogromny wpływ na zachowanie człowieka. Nauczyciel musi doskonale znać psychologiczne mechanizmy zachowania człowieka. Wiedza ta jak również dokładna diagnoza każdego dziecka pozwala na dostosowanie zadań do jego możliwości. Zbyt trudne wymagania hamują rozwój a także przysparzają porażek co może spowodować złość, niechęć, frustrację aż do bardzo negatywnych zachowań ucznia. Należy dostarczą więcej bodźców dodatnich, które znacznie mocniej motywują do nauki i podejmowania działań. To od nauczyciela i jego pomysłowości, inwencji i kreatywności zależeć będzie w jaki sposób zmotywuje dziecko do nauki.

          Podobnie jest w relacjach nauczyciel - dyrektor. Dobry menadżer nie traci czasu na rozstrząsanie niepowodzeń swoich podwładnych ale sam szuka w nich siły, którą inni przeoczyli oraz sposobów rozbudzenia talentów w grupie. Gdy ludzie wiedzą, że oczekuje się od nich rzeczy dobrych, na ogół starają się spełnić te oczekiwania. To wielka sztuka być "dobrym dyrektorem" człowiekiem, który potrafi zmotywować innych do działania stawiając im i sobie wysokie wymagania. Dostrzegać i doceniać wszystkie osiągnięcia, stwarzać atmosferę w której niepowodzenie nie oznacza przegranej a jedynie służy wyciąganiu wniosków do dalszego działania. Dyrektor powinien sam umieć jak najlepiej radzić sobie ze stresem i emocjami. Tajemnica sukcesu tkwi w umiejętności właściwego podejścia do niepowodzenia. W szkole nauczyciel powinien reprezentować silną osobowość. Silni ludzie to tacy, którzy przyznają się do błędów, śmieją się z nich i czerpią z nich naukę, w ten sposób stają się jeszcze silniejsi. Cechy takie są bardzo pożądane w obecnym trudnym czasie reform i transformacji. Często zmianom towarzyszy strach, niepewność, wycofywanie się a to niszczy szansę na lepszą przyszłość, na zbudowaniu innej - przyjaznej szkoły. Żeby wychować szczęśliwe dzieci trzeba samemu być szczęśliwym.

          Ważne są też oczekiwania uczniów i rodziców wobec szkoły. Dyrektor i nauczyciele powinni je znać, powinna następować wymiana tych informacji i uzgadnianie pewnych stanowisk a nie stosowanie tylko roszczeń, wymagań czy też nie dopuszczania w ogóle do głosu rodziców czy uczniów. Porozumienie między tymi stronami jest bardzo ważne i nie jest łatwo je osiągnąć tak aby zaistniała pełna harmonia. Tu znowu ważny jest dyrektor jako osoba koordynująca działania wszystkich stron i oczywiście jego kunszt i sztuka negocjacji, porozumiewania się, prowadzenia budującego dialogu i panowania nad całą tą sytuacją.

          Konflikty to kolejna kwestia, która ma miejsce w każdej placówce. Sztuką jest umieć je rozwiązywać i łagodzić, doprowadzać do kompromisu. Tu emocje odgrywają szczególną rolę a panowanie nad nimi daje gwarancję powodzenia w rozwiązywaniu sporów. Wszystkie te czynniki wpływają na tworzenie się klimatu placówki. Od tego jaka atmosfera w niej panuje, jak budowane są kontakty międzyludzkie w różnych relacjach, jak rozwiązywane są konflikty, to taki obraz szkoły jawi się; dobrej lub złej. Dobry klimat szkoły dobrze świadczy o ludziach którzy tam pracują. Uczeń będzie świetnie się czuł bo uzna się tam jego ludzkie prawa jakie dyktuje mu jego psychika, predyspozycje, możliwości lub ich brak. Przecież każdy człowiek ma prawo w swoisty dla siebie sposób przyjmować porażki i niepowodzenia i mają je uczniowie a także nauczyciele. Mądry nauczyciel uzna prawo ucznia do błędu i da mu szansę, możliwość pokazać że dużo potrafi - uczeń uwierzy we własne siły i sam zmotywuje się do pracy - osiągnie sukces. Sukces szkoły to osiągnięcia pojedynczych ludzi, którzy ją współtworzą.

          Sukces w życiu zależy nie tylko od intelektu lecz umiejętności kierowania emocjami, jak twierdzi D. Goleman w swojej książce "Inteligencja emocjonalna". Poruszam ten aspekt na zakończenie moich rozważań gdyż uważam go za znaczący w wychowaniu obecnego pokolenia. W ostatnich kilku latach obserwujemy stały napływ doniesień świadczących o coraz większym niedostosowaniu emocjonalnym, depresji, lekkomyślności, szaleńczych zachowań aż do samobójstw i morderstw włącznie. Młodzi ludzie, często bardzo zdolni, uciekają w narkotyki kiedy nie radzą sobie ze swoimi problemami a obok nie ma "życzliwych dorosłych", którzy mogliby pomóc. Co można zmienić w naszych dzieciach aby lepiej im się wiodło w życiu? Co decyduje o tym, że bardzo dobrzy uczniowie załamują się przy pierwszych niepowodzeniach a osoby mierne, świetnie zaczynają sobie dawać radę w życiu? Daniel Goleman twierdzi, że wspomniane różnice są spowodowane poziomem zdolności określanych mianem inteligencji emocjonalnej do których należą: samokontrola, zapał, wytrwałość i zdolność motywacji.

          Umiejętności te powinien posiadać każdy nauczyciel i dyrektor i powinni ich uczyć dzieci, dając im tym większą szansę wykorzystania potencjału intelektualnego. Jak widać emocje i motywacje to ogromna siła człowieka i trzeba umieć nad nią zapanować i wykorzystać jak najlepiej, podobnie jak kiedyś nasi przodkowie uczyli panować się nad żywiołami: ogniem, wodą i powietrzem.

           

          Październik 2025 r.

          „Ja sam…” czyli jak wspierać dziecko w jego dążeniu do samodzielności.

           

          Wspieranie samodzielności dziecka to jeden z kluczowych elementów wychowania, który wpływa na jego rozwój emocjonalny, społeczny i poznawczy. Oto konkretne sposoby, jak możesz wspierać samodzielność dziecka – dostosowane do różnych etapów rozwoju:

           Zaufaj dziecku - stawiaj jego potrzeby ponad swoje obawy i wymagania. Nie chodzi oczywiście o brak opieki i pozwolenie dziecku na ryzykowne zabawy. Zaufanie objawia się w stworzeniu dziecku przestrzeni na próby i nowe doświadczenia. Przygotuj się na to, że dziecko popełni wiele błędów! Dla niego będą one cennym doświadczeniem, a dla Ciebie świetnym punktem wyjścia do rozmów na temat tego, jakie są konsekwencje poszczególnych zachowań.

          Nie wyręczaj. Oczywiście czasem pośpiech powoduje, że wolimy sami zawiązać dziecku buty; wolimy sami posprzątać po obiedzie, wiedząc, że będzie dokładniej. Łatwiej jest przejąć kontrolę niż pozwolić dziecku na próby. Jeśli jednak nie przy Tobie, to gdzie maluch ma się nauczyć danych czynności? Nie ponaglaj, nie przerywaj jego wysiłków w połowie -  daj mu obowiązki, które będzie w stanie wykonać na miarę swojego wieku i umiejętności.

           Zachęcaj do podejmowania prób. Dla malucha fakt, że doszedł do czegoś sam lub z niewielką pomocą dorosłego jest niezwykle istotny. Kiedy dodatkowo rodzic zainteresuje się tym faktem i pochwali jego wysiłki, będzie to ogromna motywacja do dalszych prób! A jeśli coś nie wyszło - szanuj wysiłki dziecka i ośmielaj go do dalszej nauki.

          Znajdź zajęcia dla dziecka związane z jego zainteresowaniami. Odkrywanie samodzielności przez pasję pozwala na identyfikację mocnych stron dziecka, motywuje do działania i stawiania czoła przeciwnością. Rozwijanie zainteresowań dziecka pomaga mu budować własną tożsamość oraz wywołuje satysfakcję.

          Wspieranie samodzielności to inwestycja w przyszłość Waszego dziecka. Im wcześniej zaczniemy, tym łatwiej dziecko odnajdzie się w szkole i dorosłym życiu. Nie chodzi o to, by wymagać za dużo – ale by dawać dziecku możliwość działania i uczenia się przez doświadczenie. Ustawiczne wyręczanie dziecka uczy go bezmyślności i niezdolności do podejmowania własnych decyzji. Maluch traci instynkty samozachowawcze, przez co w przyszłości oczekuje pomocy w każdej sytuacji.

          Pozwólmy dzieciom próbować, popełniać błędy i odnosić małe sukcesy – to najlepszy sposób na budowanie pewności siebie i niezależności.

           

          Wrzesień 2025 r.

           

          „Charakterystyka rozwoja czterolatka".

           

          Rozwój 4-latka zauważalny na tak wielu płaszczyznach pozytywnie zaskakuje mamę, tatę, jak i innych członków rodziny malucha. Młody człowiek rozwija się wtedy między innymi pod kątem fizycznym. Zachowania i umiejętności dotyczące tej sfery to przede wszystkim: pewne i sprawne poruszanie się (chodzenie, bieganie i skakanie), niespożyta energia, chętne wspinanie się na różnorodne przeszkody i skakanie z murka, zdolność panowania nad momentem startu i zatrzymania się, podskakiwanie na jednej nodze, kopanie piłki do celu oraz bezproblemowa jazda na trzykołowym rowerku lub hulajnodze. Ponadto rozwijają się zdolności manualne czterolatka związane z wycinaniem nożyczkami, używaniem sztućców, odkręcaniem zakrętki od słoika, zapinaniem i odpinaniem guzików, kolorowaniem małych i szczegółowych rysunków oraz nawlekaniem koralików na sznurek.

          Rozwój intelektualny dziecka w 4. roku życia

          Wraz z rozwojem fizycznym czterolatka następuje rozwój intelektualny. W tym przypadku przejawia się on poprzez: błyskawiczne przerzucanie uwagi z jednej aktywności na drugą, rozróżnianie kierunków i wskazywanie miejsc położenia przedmiotów, znajomość niektórych przeciwieństw, lepszą pamięć, rozróżnianie kilku kolorów, umiejętność liczenia nawet do dziesięciu, odróżnianie literek od innych kształtów, zadawanie mnóstwa pytań, świadome rozpoznawanie zachowań akceptowanych i niepożądanych, silny rozwój sfery emocjonalnej oraz mocne koncentrowanie się na własnym działaniu i poczuciu sprawczości. Rozwój intelektualny dziecka w 4. roku życia to również: uważne przyglądanie się rówieśnikom, eksperymentowanie, tworzenie neologizmów, poprawne stosowanie reguł gramatycznych, rozumienie następstwa czasów, częste mieszanie rzeczywistości ze światem marzeń, czy pamiętanie imion najbliższych osób. W czwartym roku życia dziecka pojawiają się też pierwsze sympatie i przyjaźnie.

          Wychowanie 4-letniego dziecka

          Oto kilka wskazówek, które mogą pomóc w wychowywaniu czterolatka:

          zapewnianie poczucia stabilności poprzez stały harmonogram dnia,
          wspieranie rozwoju emocjonalnego i pokazywanie sposobów radzenia sobie z emocjami,
          zachęcanie do samodzielności, przy równoczesnej gotowości do udzielenia pomocy,
          umożliwianie dziecku wyrażania siebie,
          tworzenie warunków sprzyjających zabawie, nauce i poznawaniu otaczającego świata,
          jasne wytyczanie granic i formułowanie zrozumiałych zasad,
          zwracanie uwagi na indywidualne potrzeby dziecka,
          rozważne chwalenie za osiągnięcia i wysiłek wkładany w naukę nowych rzeczy,
          wrażliwość, cierpliwość i opanowanie w kontekście zachowań będących wyrazem tzw. „buntu czterolatka”.

          Przy tym wszystkim trzeba pamiętać jednak, że każdy człowiek jest wyjątkowy i rozwija się w swoim własnym tempie, a wskazane tu wytyczne to tylko pewne ustalone standardy. Ważne jest, aby dać maluchowi miłość, wsparcie oraz pozytywne wzorce, które pomogą mu w osiągnięciu pełni potencjału, dlatego należy zwracać uwagę na kreowanie zdrowej i spokojnej atmosfery środowiska rodzinnego. Ogromne znaczenie ma także trzymanie się podjętych wcześniej, dobrze przemyślanych decyzji oraz stawianie na stanowczość, asertywność i konsekwencję w działaniu.

          Jak wspierać rozwój dziecka w 4. roku życia?

          Czwarty rok życia to etap, w trakcie którego młody człowiek nadal rozwija swoje umiejętności i zdolności w wielu różnych dziedzinach. Warto więc spędzać wtedy z pociechą jak najwięcej czasu na wspólnych rozmowach, zabawach i aktywnościach, które sprawiają wam najwięcej przyjemności. Egzamin zda odgrywanie różnych ról, rysowanie, segregowanie zabawek zgodnie z ich kategoriami, układanie historyjek obrazkowych, budowanie konstrukcji z klocków. Doskonałym pomysłem jest także czytanie dziecku książek, ponieważ rozwija to umiejętności językowe oraz wyobraźnię. Ponadto warto spędzać z czterolatkiem czas na świeżym powietrzu (spacery, czy wycieczki na plac zabaw) oraz zachęcać do aktywności fizycznej, ponieważ maluch potrzebuje wtedy dużo ruchu. Istotne znaczenie ma również konsekwentne wspieranie harmonijnego rozwoju kluczowych umiejętności poznawczych (m.in. pamięci, czy spostrzegawczości), co można uczynić poprzez zabawę w memory, układanie puzzli, czy granie w gry logiczne, planszówki i łamigłówki.